temmuz-agustos aylari arasinda yesil veya morumsu-yesil renkli basaklar veren, 30-100 cm boyunda, çok senelik otsu bir bitki. toprak altinda çok fazla yayilmis olan ana kökleri bulunur. bilhassa kumlu topraklari sever. gövdeleri dik, tüysüz ve içi bostur. yapraklari dar, uzun, ince, paralel damarli, sivri uçlu, koyu yesil renklidir. çiçekler gövdenin ucunda ve yassi bir basak durumunda toplanmislardir. meyve sarimsi renkli uzuncadir. bitkinin etli kökleri çok eskiden beri üriner hastaliklarda kullanilan önemli bir halk ilacidir. kökler mesane ve böbrek iltihaplari dahil, mesanedeki tas ve kumlari düsürmek için kullanilan iyi bir idrar söktürücüdür. idrar arttirici olarak misir püskülü, arpa ile beraber kaynatilarak kullanilir. hatta köpekler bile agiz ve barsaklarini temizlemek için bitkinin yapraklarini büyük bir zevkle yedikleri için bitki "köpekçimeni" olarak da bilinir. tarlalarda belirtilen türden baska, buna çok benzeyen büyük ayrikotu (cynadan dactylon) olarak bilinen çesidinin daha kalin kökleri olup, nisasta da tasimasiyla ayrilir ve digeri gibi kullanilir
uganda çimine kıyasla daha iri ebatlı ve daha kalın köklü olmasının dışında hemen hemen aynı fiziksel yapıya haizdir.kökleri, elle tek tek * koparılamayacak kadar kuvvetlidir ve yayılmacı olduğu için bahçedeki gül ,zakkum gibi süs bitkilerinin köklerini sarınca, ölümlerine sebep olur. civardan para karşılığı getirtilen bahçıvanlara zirai ilaç kullandırtarak temizlettirilir fakat bazı lamerlar bu illetin sıklaştığını görünce makine * ile biçerek çim süsü verirler.kısmen başarılı olsalar da ekili diğer süs, meyve ve sebze bitkileri ölüp, bahçeyi türlü haşarat kaplayınca anlarlar ayrık otunun ne kancık otu olduğunu.
kurtulmanin bazen imkansiz oldugu bitkilerdir, sadece topragin uzerindeki kisimlarini temizlemek yetmez yeralti govdelerinden kurtulmakta gerekmektedir. oyle hayat doludur ki bunlar siz yok ettikce kök salarlar. (bkz: rizom)
rivayete göre; 7(yedi) yıl bir kayanın üzerinde mahsur kaldıktan sonra toprağa kavuştuğu anda "az kalsın kuruyoduk iyi mi?" diyebilen arsız bir bitkidir kendisi.
bitki dünyasının dominant karakterli şerefsizidir. yani elbet kendi çapında akıllı uslu bir bitkidir, envai çaşit faydası falanda vardır ama bahçenize girdiği andan itibaren hayatınız kaymıştır. ayrık otu çim alan arasına karışmış ise yavaş yavaş çimin yerini alır. çimi sinsi sinsi öldürür ve onu alandan usulca atarak yerini doldurur. kökleri toprağın altında birbirine geçer sıkı sıkı tutunur ve muhtemelen sizin sonuna hiçbir zaman ulaşamayacağınız kadar yayılır. kökünü kazıp çıkartmayı deneyebilirsiniz ancak o köklerinden bir dişi bile toprakta kalırsa ufacık bir parçası dahi toprakta kalırsa tekrar sürgün vererek eski haline gelir. ayrık otu kaplamış bir çim alanda -eğer ki ottan kurtulmak isteniyorsa- yapılabilecek tek işlem mevcut çimi ve toprağı 15cm. kadar kazıp dışarı atmak, tabanda eğer toprak kaldıysa bir herbisit (ot öldürücü) ilaçla alanı ilaçlamak, bunu iki hafta sonra tekrarlamak, zehiri yapraktan köküne ileten bu ilacın kuruttuğu kökleri el ile alandan temizlemek, içerisinde ayrık kökü olmadığından emin olunan bahçe toprağını alana sermek ve yeniden çim ekmektir. sabrınızın son demlerine kadar sizi zorlayacak olan bu ottan tamamen kurtulanlara ise ziraat bankasının kredi verdiği söyleniyor.
bu ot, bir kuşaktan ötekine gözetim, nezaret, bakım, sulama olmaksızın üreme yeteneğine sahiptir. ayrık otları bahçedeki sürekli dikkat ve gözetim isteyen düzen içinde yetiştirilen otlar ve bitkiler gibi kırılgan ve iri değillerdir. çelimsiz gibi gözükürler üstelik çelimsizlikleri sayıca çokluk ya da azlıkla ilgili değildir. tuhaf bir kendi kendine yeterlilik haline sahiptirler. bizzat bahçenin, çitin, bahçıvanın varolma sebebidir bu ayrık otları. bahçenin varolabilmesi, ayrık otlarının denetim altına alınması ve temizlenmesine bağlıdır. bahçıvan da bunun için vardır. çünkü ayrık otları çağrılmamış, tasarlanmamış, budanmamış olarak her yerde yetiştikleri gibi destursuz bağa girmeyi de bilirler. ne iklim şartları ne de toprağın verimliliği etkilemez bunları. rüzgarı en iyi bunlar hissederler. hatta en iyi arkadaşları rüzgardır denilebilir. insan eline çok alışık değildirler ama bu, tıpkı kendileri gibi sürekli canlı kalma ısrarına hürmeten insanlar tarafından sevilmeye gönül indirmeyecekleri anlamına gelmez. yakında olupta göze çirkin görünmekten kurtulmak gibi bir dertleri yoktur, uzaktan ise diğerleri gibidir. yetiştikleri yere göre tanımları da değişir, ormanda ayrık otu olmaz. park ve bahçeler genel müdürlükleri ile çevre düzenlemesi gibi bir disiplin bu hazret için vardır. o kadar mühimdir yani... unutmadan bu nebatat ayrıktır,ayrıksıdır, ayartıcıdır amma lakin şifa da verir; misal idrar söktürür ve kan temizler.
görülmeyeni görebilen, ev duvarlarına kapı çizebilen, küçüklüğünde alay konusu olan bu yüzdendir ki çocukluk anıları çok da iyi olmayan-, yetişkinliğinde ise genelde deli gözüyle bakılan -buna iyice deliren-, bir dönem kendini sıradanlaştırmaya çalışarak ömür tüketen sonunda "s.çarım lan!" deyip kendine gelen, benim için tadından yenmeyen insan türü.