orijinal adı ile dom za vesanje, daha çok bildiğimiz adı ile time of the gypsies adlı emir kusturica'nın şahane filminin aynı şahanelikteki soundtrack'inde yer alan ederlezi, bir diğer adı ile scena durdevdana na rijeci, bizim yörelerin* şarkısı. (selamlar ssg)
otisabi ile günlerdir didindiğimiz, bizi balkan forumları ile muhatap olmak zorunda bırakan, 28 ayrı browser açıp bilindik bilinmedik arama motoruna dadanmış ararken aklımızı kaybetmemize sebebiyet veren sevgili ederlezi'nin sözleri müzik bölümümüzün değerli üyesi armonipolisi bey tarafından bu gece aynı balkan forumundan bulunup çıkartıldı, ki kendisini sabrından dolayı kutlamak isterim, bu kadar zor bulunan altın değerindeki sözleri de aktarmak isterim:
same amala oro kelena oro kelena dive kerena sa o roma, o daje sa o roma, babo, babo sa o roma, o daje ej, ederlezi ederlezi sa o roma, o daje
sa o roma ama rodive ama rodive, ederlezi same amala oro kelena oro kelena dive kerena sa o roma, o daje sa o roma, babo, babo sa o roma, o daje ej, ederlezi sa o roma, o daje
ej... ah...
same amala oro kelena oro kelena dive kerena sa o roma, babo, babo sa o roma, o daje sa o roma, babo, babo ej, ederlezi sa o roma, daje
ewok'ça*, elf* lisanı, jamaica* dili ve norveççe*'nin yanında srpski-hrvatski ve bosniak'a da tamamen hakim olmama rağmen bu şarkıyı layıkı ile çeviremedim, hatta sevgili vatandaşım ssg de bana yardımcı olamadı, zira sözler boşnakçayı andırsa da roman dilinde, ya da en azından yugoslavya'da ikamet etmekte olan romanların dialektinde yazılmış, söylenmiş.
ama bunca sevdiğimiz , dilimize dolanan, remixlere konu olan, tüm bir hafta sayıklanan bu şarkıya meal geçmeden de olmayacağından, çat pat balkan roman dili bilgime dayanarak ana teması adı üstünde hidrellez olan bu şarkıda tüm roman'ların babasından (o roma, babo) ve atalarından, sunulan bir takım adaklardan, yoksulluktan ve şeytandan bahsedildiğini söyleyebilirim. geri kalanını tahmin edeyim, "hidrellez gelende yoksulluğu, kötülüğü alsın götürsün, dirlik düzenlik getirsin, ah romanların ataları, size adaklar sunduk, dileklerimiz kabul oluna" denmek isteniyor hatta deniyor olsa gerektir, ki zaten hidrellez'in ana teması da bahar geldi, herşey yenilendi, hayatlarımız da yenilensin, ev olsun araba olsun hayırlı kısmet olsun (türkiye versiyonu) şeklindedir. 3. dilek ise bir şekilde tüm toplumlarda ve tüm zamanlarda baki kaldığından bahsetmekte hiçbir bir beis görmedim (duymadım da).
çingeneler zamanı'nın en damar sahnelerinde çalar bu şarkı, ilk çaldığı yer de hıdrellez kutlamalarının yapıldığı sahnenin ta kendisidir. songs of greece's gypsies adlı derleme albümde ederlezi'nin çok da farklı olmayan bir alternatifi dinlenebilir. yine alabildiğine damardır, alabildiğine sevilesi bir ederlezidir.
her türlü acının hasını çekmişsin, hayatını pelteye çevirmişler, yokluk çekiyorsun ve kafanı gökyüzüne, kafana da şarabı dikiyorsun; orta direk cüzdanlar için özel bir emekle kesilmiş pastırma dilimi inceliğinde bir tebessümü yayıyorsun suratına... goran bregoviç'in tüm bu halleri kodladığı kelimedir ederlezi.
çingeneler zamanı soundtrack'indeki hali ne kadar güzelse,, bratsch'ın 1998 de çıkardığı rien dans les poches'deki halide o kadar güzel ve dinlenilesidir..
o kahirli kiz sesi dunyada duydugum en guzel ses...hangi dilde soylendigini bilmedigim donemde gerci bilseydim de farketmezdi taroma baba ooo ebu kiremci yeeeee ameno sarooooo ere vaz me sava diye eslik ettigim sarki
habbiqshabbiq in çocukluğunda, mahallesinde bir gocmen kadinin durmadan soyledigini soylemesi ve ardindan soylemeye baslamasiyla benim icin daha bir anlam kazanan sarki.
buzuki orhaninda degisik bir versiyonunu yaptigi guzel bir calisma... ama bence en guzeli time of the gypsies deki halidir... daha orjinali varmidir bilmiyorum.
çocuk halimle atv nin bin parçaya ayırmış bir şekilde reklam aralarıyla yayınladıgı çingeneler zamanı isimli filmi hevesle ve istekle izlerken kulagıma çalınmış ve bir daha da asla silinmemiştir beynimden bu ağıt.. filmin biraz da çingeleri anlatmasından dolayı şen şakrak bir hava katılmaya çalışılsa da, içindeki huznu alıp çıkarmak, incelemek, karşısında durup düşünmek, sonra tekrar anlamaya çalışmak, ulan ne demek ki bu sozler diye sinirlenmek, ne gerek var sözlere müzik anlatmıyor mu diye sürüncemede kalmak gibi direkt etkileri olan bir eserdir.. mercan dede nin hıdrellez (dream of perhan) adı altında dilim varmıyor ama cover ını yaptıgı bu enfes parça daha bir agırlaşmış tavını bulmuştur.. gercekten agıt olmus sanki.. ney, insan, su ve kuş sesleri sanki hızır ile dünyayı gezdirmeye çıkarmıştır sizi de acı çekiyorsunuzdur duyduklarınızdan, gördüklerinizden..
tuhaf bir dürtüyle bu şarkı bana şarkıyı söyleyen kıza selpak verme ve akabinde bi sümkürde şarkıya öyle devam et deme isteği uyandırıyor ama şarkı kötümüdür hayır aksine filmdeki o ruhani sahneyi de hatırlayınca insanı kendinden geçirir orjinali de dinlenesidir.
