nevzat erkmen 1956 yilinda ilk okumasini yapmasina ragmen, son yillarda kesin ceviri yapmaya basladigi, ve her gece "kahretsin arti kcevirmeyecegim, yarin geri veriyorum isi" diyerek 4-5 senede cevirebildigi, okumak, daha dogrusu anlamak icin (eger mumkunse) tum edebiyat tarihi az cok bilgi-fikir sahibi olunmasi gereekn muhtesem yapit
james joyce'un 1914 ile 1921 yillari arasinda yazip, dublin'deki ayaklanmalar nedeniyle basılması için bir fransız basımevine verdigi romanidir. joyce'un calısma yöntemi oldukca karmasik ve dagınık, el yazisi okunaksiz oldugundan; yayinevinin dizgicileri de fransiz olup ingilizce bilmediklerinden tum kitabin baskisi dil yanlısları ve satır atlamalari ile dolu olarak basilmistir. gorme bozuklugu nedeniyle, bu yanlislari duzeltemeyen joyce, okunması zor el yazisi ile bir cok ekleme de yapmis, yeni yanlislara yol acmistir. boylece kitabin ilk baskisi dizgicilerin, duzeltmenlerin ve joyce'un bizzat kendisinin hatalari ile 1922 yilinda (yaklasik 2000 hata) ile okuyucu onune cikmistir. tum yapittaki yanlislari izleyebilmek icin bir hata cetveli hazirlamaya girisen yazar, goz sagliginin hizla bozulmasi nedeniyle bu girisimden vaz gecmistir.
okunma ve diger dillere cevrilme guclugunun buyuk kismi bu yanlislardan kaynaklanmaktadir. nevzat erkmen tarafindan cevirilen ve yapi kredi yayinlarindan cikan turkce baski icin 1984 baskisi esas alinmistir.
roman, pek cok edebiyat elestirmeni -t.s.elliot gibi- tarafindan ondokuzuncu yuzyili kapatan eser olarak nitelendirilir.
ilk çıktğı zaman amerika da pornografik bulunarak yayımı yasaklanan bir kitap. ayrıca kitap tanındıktan sonra ulysses le ilgili dergiler çıkmış, yayın hayatları yıllarca sürmüş ve bu süre boyunca ulysses' i çözmeye çalışmışlardır.
amerikan ic sava$i'ni* kazanan kuzey union ordusunun komutani ayni zamanda sava$tan sonraki amerika ba$kani olan general grant'in on adi. (tam adi: general ulysses s. grant)
homeros'un unlu odesa'sının kahramanı... ayrıca truva'da da faydalı olmus bir abidir... ama acı dolu bi hayatı vardır... truva savasi bitip de karisinin yanina donmek ister ama poseidon yolda onu bir turlu rahat birakmaz... sirenler cezbetmeye cabalarlar... cyclops oldurmeye calisir... ama destansi kisilik ulysses hepsini sirayla defeder... nevarki evine vardiginda da hicbirseyin eskisi gibi olmadigini ogrenir... sonra sadece kendinin atabildigi yay ile ok atmak zorunda kalmak gibi enstantanelerle karsilasir... aci adamidir ulysses ama onu da trajedik bir kahraman koltuguna oturtan da budur...
daniel pennac'ın, yaşlı annesini okurken görünce şaşırdığı kitap. oğlunun şaşkınlıgına anlam veremeyen madame pennac, okuduklarından birşey anlayıp anlamadıgı sorusuna, "ben bunu dördüncü kez okuyorum evladım, işte nihayet düşündüğü gibi yazan birini buldum" cevabını vermiştir.
21. yuzyilin en iyi kitaplari arasinda birinci sirada bulunup , manasizca james joyceun diger eserlerini** gereginden fazla golgelemektedir. baslik ulysses'in entel ortamlarinda rafta tozlanmasi durumuyla ne derece baglantilidir cozemedim ancak how to read jamce joyce diye bir kitabin varligi bile zannediyorumki "bi okuyim" demeye yetecektir. (okuyan okusun , okumayan beni zaten ilgilendirmiyo)
benzerlikler taşıdığı odysseia'nın yazarı homeros'un izmirli; kendi yazarı ise dublinli olduğu için çevirmeni tarafından izmir'le dublin'in kardeş şehir olması önerisi getirilmesine neden olan roman
okunması zor olduğu düşünülen kitabın bölümlerini özetlediğimizde aslında hiç de zor olmadığı aksine okumasının çok eğlenceli olduğu görülecek kitaptır olayların gelişimini kişilere bağladığımızda konu daha kolay anlaşılır birinci karakter(siz) stephen dedalus
16 haziran 1904 "`sabahın körü". genç ve bir o kadar da dallama bir öğretmen olan stephen dedalus, olgun, baba adam görünüşlü kadim dostu (bkz: kanka) buck mulligan ile dublin'in dışında bulunan ve hayatlarını sürdürdükleri dublin kalesinde karşılaşır.
edit: onu ziyarete gider diyelim.
09;00 stephen dedalus kahvaltısını eder ve (bu sırada buck mulligan tarafından aşağılanır, ağlatılır falan) okula gider. ders başlar.
10;00 stephen biladerimiz maaşını alır okul müdürnün "bir ingilizin en gurur duyduğu söz benim kimseye borcum yok sözüdür" lafı ile bu seferde okulda aşağılanır (garibim irlandalı olduğu için yoksuldur ve borç gırtlağa dayanmıştır) ve sokakları arşınlamaya başlar.
********************************* ikinci karakter dallama, denyo bir o kadar da kıro ama entel leopold bloom
08:00 gazetelere ilan toplayarak geçimini sağlayan buck mulligan efendi her tür eti yenebilir hayvanın sakatatından oluşan bir kahvaltı yapar.
09:00 sonra postaneye gider, sadece hayal dünyasında var olan ve kitapta mulligan'ın egosunu temsil eden henry flower adlı biraz efemine bir tipe mektup yoolar. adres kuledir.
11:00 bloom putnam isimli gariban bir arkadaşının cenaze törenine katılır. gazetesine gider ve kendisine verilen bir ilanın baskıya yetiştirilmesini sağlar.
12:00 barın birine tıkınmaya girer.
14:00 stephen ve bloom kütüphanede siktiri boktan bir konuyu shakespeare ile bağlantılandırmaya çalışıp dandik bir edebiyat geyiği yaparlar.
16:00 dedalus ve bloom bi daha karşılaşırlar. kitabın koptuğu anlardan birisi de budur. buraya kadar geçen süre içinde her iki kahramanımız da dublin'in kuzey kısmında farklı mahallerde takılmış ama aynı yöne doğru ilerlemişlerdir. kader onları bir kez daha bir araya getirir. o zamanki dublin kentinin bugün bizim kayseri veya tokat illerimiz gibi bi yer olduğunu da düşünmek gerek tabii.
17:00 civarı leopold abimiz kendisine attığı mektubu alır ve bir bara girip okumaya başlar.aynı saatlerde bloom efendi yahudi olduğu için sopa yemekten kıl payı kurtulur.
17:30 sahile gider. burada iki çıtır liseli hatun takılmaktadır. sotaya yatar onları dikizlerken 31 çeker. attırdıkları eline falan bulaşır.
18:30 veya 19:30 falan: bloom hastaneye gider. dedalus ile karşılaşır. beraber takılırlar.
gece 21:00 civarı iki kankiş keraneye giderler. birer "kerane tatlısı" üstüne de birer buçuk yoğurtlu "orospu mantısı" yerler. gaza gelen stephen sokak lambasını kırar. sopa falan yerler milletten. bloom olaya el koyar iki denyo türkü çığıra çığıra evlerine doğru yol alırlar.
sonra olaylar gelişir bir kaç bölüm sonra da roman biter.
yıllar sonra gelen edit: romandaki karakterlerin hepsi dönemin irlandasında yaşanan kıtlıklardan, sefaletten, felleğin sillesinde, garibanlıktan, dışlanmışlıktan, ezilmişlikten nasibini almış en alttakiler sınıfına giren insanlardır.
yani joyce insanın içinden gelen gülümsemeyi bile suratına bir tokat gibi yapıştırmaktadır.
romanı tuğla gibi ağır yapan kitaptaki edebi oyunların işte bu gariban halkın ağzından ve onların gözünden yorumlanarak verilmiş olmasıdır.
edit: harf hataları düzeltildi...
edit2. cümleler düzeltildi...
edit3: trinity college contemporary irish literature dersi bitirme tezi özeti olarak aa+ ile derecelendirilmiştir. u da benden size cep harçlığı olsun....
ulu ses. dünyanın çevrilmesi en zor kitabı. irlandalı romancı james joyce'nin bilinç akışı tekniğindeki virtuozitesini konuşturduğu topu topu bir günlük zaman dilimini anlattığı devasa kitap. dilimize nevzat erkmen çevirmiştir. 10 yılı aşkın bir süre üzerinde çalıştıktan sonra kitabı nihayet dilimize kazandıran nevzat erkmen'in eşinin irlandalı olması kitabın ruhunu yansıtabilmesi bakımından haneye artı olarak geçmeli.kitabın bazı kısımları müstehcen sayıldığından bir dönem sansüre tabi tutulmuş. ha unutmadan kitabı çok ilginç bir teknikle de okuyabilirsiniz. tersinden. gerçi en çok konuşulan ama en az okunan bir kitap olarak nam bulan ulysses'in bu makus talihinden kurtulmasını beklemek abesle iştigal olur. hem neden okunsun ki.
kitap türkiye'de basıldığında ilk baskısı* tükenmiş ve ard arda 3 baskı yapmı$tır... konuyla ilgili olarak bir aydınımız* "madem 3000 joyce okuyucusu var bu türkiye'nin hali nedir" demi$tir haklı olarak...
lord alfred tennisonın insanın limitlerini zorlaması arzusu, gunluk yasamın monotonlugundan bıkkınlık geldigini ifade etme istegiyle yazdıgı; bıktım artık oturmaktan, gidip surayı burayı goreyim, savasayım, dovuseyim tanıdındaki dramatik monolog. tam metni de yazayım tam olsun:
it little profits that an idle king, by this still hearth, among these barren crags, match'd with an aged wife, i mete and dole unequal laws unto a savage race, that hoard, and sleep, and feed, and know not me. i cannot rest from travel: i will drink life to the lees: all times i have enjoy'd greatly, have suffer'd greatly, both with those that loved me, and alone, on shore, and when thro' scudding drifts the rainy hyades vext the dim sea: i am become a name; for always roaming with a hungry heart much have i seen and known; cities of men and manners, climates, councils, governments, myself not least, but honour'd of them all; and drunk delight of battle with my peers, far on the ringing plains of windy troy. i am a part of all that i have met; yet all experience is an arch wherethro' gleams that untravell'd world whose margin fades for ever and forever when i move. how dull it is to pause, to make an end, to rust unburnish'd, not to shine in use! as tho' to breathe were life! life piled on life were all too little, and of one to me little remains: but every hour is saved from that eternal silence, something more, a bringer of new things; and vile it were for some three suns to store and hoard myself, and this gray spirit yearning in desire to follow knowledge like a sinking star, beyond the utmost bound of human thought. this is my son, mine own telemachus, to whom i leave the sceptre and the isle,-- well-loved of me, discerning to fulfil this labour, by slow prudence to make mild a rugged people, and thro' soft degrees subdue them to the useful and the good. most blameless is he, centred in the sphere of common duties, decent not to fail in offices of tenderness, and pay meet adoration to my household gods, when i am gone. he works his work, i mine. there lies the port; the vessel puffs her sail: there gloom the dark, broad seas. my mariners, souls that have toil'd, and wrought, and thought with me-- that ever with a frolic welcome took the thunder and the sunshine, and opposed free hearts, free foreheads--you and i are old; old age hath yet his honour and his toil; death closes all: but something ere the end, some work of noble note, may yet be done, not unbecoming men that strove with gods. the lights begin to twinkle from the rocks: the long day wanes: the slow moon climbs: the deep moans round with many voices. come, my friends, 't is not too late to seek a newer world. push off, and sitting well in order smite the sounding furrows; for my purpose holds to sail beyond the sunset, and the baths of all the western stars, until i die. it may be that the gulfs will wash us down: it may be we shall touch the happy isles, and see the great achilles, whom we knew. tho' much is taken, much abides; and tho' we are not now that strength which in old days moved earth and heaven, that which we are, we are; one equal temper of heroic hearts, made weak by time and fate, but strong in will to strive, to seek, to find, and not to yield.
stately, plumpbuck mulligan came from the stairhead, bearing a bowl of lather on which a mirror and a razor lay crossed. a yellow dressinggown, ungirdled, was sustained gently behind him by the mild morning air. he held a bowl aloft and intoned: -introibo ad altare dei.
halted, he peered down the dark winding stairs and called up coarsely: -come up, kinch. come up, you fearful jesuit.