i.idi amin dada; 300000 kisiyi katletmis (kimilerini yemis), özellikle hindulari uganda'dan surmus , mossad destegiyle darbe yaptigi ve sonrasinda israil ve ingiltere tarafindan destenlendigi ileri sürülen yamyam diktatör. en cok isim yapmis kafatascilardan bir tanesi (bkz: mississippi masala)
olumunden sonra turkiye gazetesinde cikan bir haber de farkli anlatilan ki$i..
sürgünde öldü cidde - suudi arabistan’da sürgünde yaşayan uganda’nın eski devlet başkanlarından idi amin öldü. suudi arabistan’ın cidde kentindeki kral faysal hastanesi yetkilileri, 18 temmuz’dan bu yana hayat destek ünitesine bağlı olan idi amin’in hayatını kaybettiğini bildirdiler. hastane yetkilileri, 78 yaşındaki idi amin’in yüksek tansiyon teşhisiyle hastaneye getirildiğini ve uzun süre komada kaldığını belirtirken bir başka yetkili ise idi amin’in böbrek rahatsızlığı olduğunu söyledi. tam adı idi amin dada oumee olan uganda eski devlet başkanı, 1999 yılında bir uganda gazetesiyle yaptığı mülakatta akordiyon çalmayı, balık tutmayı, yüzmeyi, kur’an-ı kerim ezberlemeyi ve okumayı sevdiğini söylemişti. idi amin’in, cidde’deki günlerinde genellikle sahil kenarında akşam yürüyüşlerine çıktığı, bazen de cuma namazı için kaldığı yer yakınındaki bir camiye gittiği bildiriliyor.
ingiltere’ye sert tutum takınmıştı ülkesini sömürdüğünü öne sürdüğü ingiltere ve israil’e karşı sert tutumuyla bilinen idi amin, 1925 yılında uganda’nın koboko bölgesinde doğdu. uganda’nın kuzeybatısındaki kakwa kabilesinden olan idi amin, 1943’te ingiliz sömürge ordusuna bağlı afrika kraliyet tüfekli birliği’ne katıldı. idi amin, ikinci dünya savaşı sırasında müttefiklerin birmanya seferinde, daha sonra da ingilizlerin kenya’daki mau mau ayaklanmasına karşı 1952-56 yılları arasında giriştikleri harekatta görev aldı.
filistinlilerin yanında yer aldı uganda’nın 1962 yılında bağımsızlığa kavuşmasından önce subay rütbesi alan birkaç askerden biri olan idi amin, ülkenin yeni devlet başkanı milton obote’yle yakın dostluk kurdu. hava kuvvetleri komutanlığına getirilmesinin ardından obote’yle arasının açılması üzerine 1970’de görevinden alınan idi amin, 25 ocak 1971’de askeri darbeyle devlet başkanı ve silahlı kuvvetler komutanı oldu, 1975’te ise mareşal rütbesi aldı, 1976’da da kendini ömür boyu devlet başkanı ilan etti.
1979’da ülkesinden ayrıldı filistinlilerin 1976 yılı içinde israilli ve yahudi yolcuların bulunduğu bir fransız yolcu uçağını entebbe’ye kaçırmalarına doğrudan adı karıştı iddialarıyla yıpratılan idi amin, tanzanya desteğindeki ugandalı gerillaların 1978 ekiminde başlattığı saldırının ardından, gerillalar başkent kampala’ya varmadan kısa bir süre önce, 13 nisan 1979’da yurtdışına kaçtı. önce libya’ya giden idi amin, ardından irak, sonra suudi arabistan’a geçti. idi amin’in suudi arabistan’a geçmesinden kısa bir süre sonra, eşlerinden ikisi ve 22 çocuğu da yanına yerleşti.
renkli bir kişiliği vardı idi amin, renkli kişiliyle dünya basınında sık sık yer alırdı. idi amin, 1972’de bm genel sekreteri’ne yazdığı mektupta, “hitler, 6 milyon yahudi’yi gaz odalarına gönderdiyse bunu yahudilerin dünya halklarının çıkarına aykırı olduğunu bildiğinden yaptı” ifadelerine yer verdi. idi amin dada, 1973’te de hitler’in doğru hareket ettiği kanaatine vardığını söylemiş, ancak “führer” anısına heykel dikmekten vazgeçmişti. ingilizlere, “yiyeceklerinin bitmesi halinde muz göndereceğini” söyleyen idi amin, 1976’da eski abd başkanlarından richard nixon’ı “watergate skandalından kurtulması” için uganda’ya davet etti. idi amin, 1979’da tüm konvansiyonel silahların, nükleer silahlarla değiştirilmesini ve nükleer silahların tüm ülkelere dağıtılmasını önermiş, böylece uluslararası barışın güvence altına alınacağını savunmuştu.
eski bir boksördü eski bir boksör olan idi amin, 1951-60 yılları arasında uganda ağır sıklet boks şampiyonu ve aynı zamanda ünlü bir rugby oyuncusuydu. idi amin, bölgedeki düşmanı tanzanya devlet başkanı julius nyerere’yi aralarındaki anlaşmazlığı ringde çözmeye davet etti. rakibine avantaj sağlamayı da öneren idi amin, bir kolunu sırtına bağlayarak dövüşecekti. idi amin, 1981’de de eski ağır sıklet dünya şampiyonu, ünlü boksör muhammed ali’yi gözüne kestirdi. ali’ye dövüş teklif eden idi amin, şartlarını şöyle sıraladı: “dövüş, libya’da trablus’ta yapılacak. kan kardeşim kaddafi hakem, humeyni sunucu, yaser arafat da antrenör olacak.” renkli bir kişiliği olan idi amin, milliyetçi bir tutum takınarak, 1972 yılında uganda’daki bütün asyalıları sınır dışı ederek abd ve ingiltere’ye hakaretler yağdırdı, müslüman olduğunu belirterek israil’le ilişkileri kesti, libya ve filistinlilerin yanında yer aldı. idi amin, 4 beyaz ingiliz’in taşıdığı tahtırevanla dolaşırdı.
bu zalim diktatörün batılılar tarafından en affedilmez özelliği beyaz iş adamlarını ve ingilizleri köle olarak kullanmasıydı. lakin bazı fotoğraflarını görünce gizlice takdir etmiştim. beyazları köle gibi kullanıyor, onları esir alıyordu. hele bir fotoğrafta görmüştüm. iki kravatlı ingiliz iş adamı ellerinde yelpaze ile idi amin'i serinletiyordu. sanki ben serinledim. "etme bulma dünyası", "dinsizin hakkından imansız gelir", "çivi çiviyi söker", "faşizminden faşizme mektup"... ne derseniz deyin. ingilizler/avrupalılar yüzyıllarca kara kıtayı yağmaladılar. siyahî insanları sattılar, çalıştırdılar. zengin avrupa medeniyeti idi amin'in yeğenleri, komşuları ve kardeşlerinin kanıyla kuruldu. eh intikam da böyle bir şey işte. maalesef. bu kanlı diktatörün yaptığı avrupaya ders olsun. londra metrosunu hintli kölelere boğaz tokluğuna yaptıran ülkenin işadamı da böyle yelpaze sallar.
kamu sektöründe veya özel sektörde rahatlıkla öcü olarak istihdam edilebilecek tıynette ve mizaçta bir insan. bir de "iiidi amiiiin" diye uzata uzata okunursa daha bir tadına varılır.
kıbrıs barış harekatı sırasında harekat planlarımızı komşu ülkeleri işgal etmek için isteyen, boksa ve ii. elizabeth'e özel bir düşkünlüğü olan diktatör karikatürü.
ingiliz sömürgecilerin, acımasızlığı ve kendilerine yakınlığı nedeni ile (okuma yazma bile bilmediği halde) ilk ugandalı subay yaptıkları kişi. kendisi anlaşılmaz bir şekilde yükselmiş, zamanla askeri bir diktatörlük kurmuştur. yüzbinlerce insanın ölümünden sorumlu olan idi amin ingiltere, israil, daha sonraları da libya ve suudi arabistan tarafından desteklenmiştir. ilk zamanlarda batılı basın tarafından "afrika'nın sevimli diktatörü" olarak lanse edilen idi amin'in zamanla kana susamış bir zorba olduğu ortaya çıkmış, filistinli teröristlere destek vermesi ve asyalıların uganda'dan kovulması uluslararası tepkiye neden olmuştur. bütün tepkilere rağmen, diktatörlüğün sonunu hazırlamak batılı ülkelere değil, komşu ülke tanzanya'ya düşmüştür. iki ülke arasındaki savaşın sonunda idi amin ülkeden kaçmış, arap dünyasına yaptığı hizmetlerden dolayı kendisine kucak açan suudi arabistan'a sığınmıştır.
bu amcanın iktidarı sırasında bakanlarından birini yediğine inanılır. zira kendisi de hayattayken bu söylentiyi asla yalanlamamıştır. bir devlet başkanına yakışmıyor tabii. misal bizim buralarda olmaz öyle şey. bir kere bizimkiler incecik afrikalı değil ki. şişmanlar. bir oturuşta dış işleri bakanını yiyen adamı takdir ederim aslında.
the lunatic is in my head. the lunatic is in my head you raise the blade, you make the change you re-arrange me 'til i'm sane. you lock the door and throw away the key there's someone in my head but it's not me. and if the cloud bursts, thunder in your ear you shout and no one seems to hear. and if the band you're in starts playing different tunes i'll see you on the dark side of the moon. "i can't think of anything to say except... i think it's marvelous! hahaha!"
bir de bunun türkiyede mülkiyede okumuş versiyonu vardır. sayı olarak idi amininkini tutturamamıştır. üstelik hareketim marksist-leninisthalk hareketi diye ayak yapar. bu ülkenin son 20 yılını yemiştir. sevgili dinleyiciler bu ünlümüzü tanıdınız mı?
başkanlığı süresince, uganda'yı söz verdiği gibi timsahların sayısının azalmadığı tek ülke haline getirmiş ancak hiç sevmediği filleri topluca katletmekten çekinmemiş kişi.
ingiliz kuvvetlerinde gorev yapmis, oradan bir ingiliz yatkinligi olan, sonralari halk adami havasindaki oboteyi darbeyle devirip, "halk beni istiyor, beni goreve secti" diye diye uganda baskani olan bir adam.
zamaninda sirin gozuktugu icin bu gelisme pek bir rahatsizlik yaratmiyor, zaten arkasinda ingilizler ve israil'in parasi var. (israil'in zamane kolonicilere ozenerek bir dizi "yatirim" yaptigi bir zamana denk gelmis arkadas). fakat iktidara geldikten kisa sure sonra, gercek yuzunu gostererek rakiplerini tek tek altetmis. bunun icin de sahane bir yol bulmus, silahla yakalanan ugandalilarin idamini ongoren bir kanun gecirerek. bu sayede istediginin eline silah tutusturup idam ettirebilmis.
bir polis ve teror devleti kurmasini tahmin edilecegi gibi milliyetcilik naralariyla ortbas etmis amcam. kisa sure icinde ulkedeki yabancilari hedef almis populer destek icin. israillilere terk etmeleri icin 1 hafta sure tanimis ve bu da israille arasinin bozulmasinin baslangici olmus. daha sonra, ulkedeki ozel sektorun cogunu elinde bulunduran ingiliz vatandasi hint asilli uganda dogumlu homo sapiens sapienslere 3 ay sure vermis gayrimenkullerini birakip ulkeyi terk etmeleri icin. (wikipedia diyor ki idi amin bu hareketi ruyasinda gordugunu ve vahiy olarak geldigini aciklamis)
tabii millet kendi ulkesindeki islerin basina gecince cok sevinmis ama vasifli isciler ve yoneticiler cok yetersiz kaldigi icin bir halt calismamaya baslamis. bizim guneydoguda, birinci dunya savasi sirasinda, demiryollarinda calisan ermenileri kovup (daha dogrusu alman demiryolu sirketine nota verip), sonra isler bozulunca iscilerin bir kisminin geri alinmasini hatirlatiyor bu olay. ama bunlar asyalilari geri cagirmamislar, halki da egitememisler, isler de pek duzelmemis ve halihazirda kotulesmis olan ekonomi cokmus. tabii gunahkecisi olarak bircok insan oldurulmus.
idi amin beyimiz bu siralarda kendi halkini oldurmek, kenyayi filan isgal etmek icin yeni silahlara ihtiyac duymus ve ingiltereye yollanmis plansiz programsiz. havaalaninda buna niye geldiniz diye sorunca, kralicenizi ziyaret etmek istedim demis ama tabii kralicenin bundan haberi yok. sansina o da o sirada londradaymis, uyduruk bir gorusme ayarlanmis alelacele. boyle sacma hareketlerle kendine egzantrik bir hava verdikten sonra, asil amaci olan silah gorusmeleri icin disisleri bakanligina yollanmis ve ingiltere inanilmaz bicimde adama silah satmayi reddetmis. bunun uzerine libyaya, fkoya, suudi arabistana filan donmus idi amin ve tabii ic politikada da buna paralel olarak musluman kardesligi edebiyati yapmaya baslamis bol bol.
sonra bir gun fko'nun rehin aldigi israillilerle dolu bir ucagin inmesine izin verip, onlara konuslanmalari icin bir yer sagliyor ve boylece baslarda cok ekmegini yedigi o sirin diktator imajini artik kesin bir sekilde yokediyor. israil ozel kuvvetleri bir operasyonla adami hacemat edip, neredeyse tum rehineleri kurtariyorlar ve bu idi aminin prestijini cok zedeliyor. o da her zamanki gibi hirsini daha cok insan oldurerek almis. zaten bu aralar artik iyice paranoyaklasmis, ingilizler buyukelciliklerini kapatinca, onlari yendigini aciklayip kendine "ingiliz imparatorlugunun fatihi" gibi bir unvan vermis. hemen arindan sizin gibi "ulan ufak at da civcivler yesin" diye gulen birsuru insani insaatlara cektirmis. discovery times channeldaki bir belgeselde gormustum, adamin upuzun bir resmi kiyafeti var ve butun on tarafi madalya kapli; yarisi iste boyle ingiltere fatihi, iskocya krali gibi gotten uydurma seyler, diger yarisi da ikinci dunya savasinda her ulkenin kendi askerlerine verdigi madalyalar. ve tabii ki amcamin askeri unvani field marshall olmus nasil olduysa. bu da size enver pasayi hatirlatsin, gerci onun hayalgucu ve piskinligi bununla boy olcusemez ama.
en sonunda gercekten askerlikle alakali birsey yapip tanzanyaya saldiriyor ama tanzanya, bundan iyice bikmis olan ugandalilarin da yardimiyla, ulkeye girip idi amini koltugundan ediyor. ama bu mutlu son falan degil. idi amin suudi arabistana, rahat bir surgun hayatina kaciyor ve kendisinden hic bir zaman, oldurdugu 300 ila 500 bin insanla geri biraktigi koca bir ulkenin hesabi sorulamiyor. bu da bana ulkemiz tarihinin baska yapraklarini hatirlatti, hani diktatorluk anayasasina "bizi hicbir suctan dolayi yargilayamazsiniz" diye madde koyduran simdinin egzantrik, sirin ihtiyarlari var ya netekim.
dvd olarak da piyasaya sürülen filminde havuzda yüzmekte olan adamının tepesine korkunç bir şekilde atlayan,kurmaylarıyla birlikte israili işgal planları yaparken izlenebilecek bir adam.soyisminin genel manasıyla da tam bir tezat.*
kendisinin tam ünvanı; his excellency president for life, field marshal al hadji doctor idi amin, vc, dso, mc, lord of all the beasts of the earth and fishes of the sea and conqueror of the british empire in africa in general and uganda in particular mış.the last king of scotland filminde iskoç doktorunun gözünden hayatı anlatılmıştır. iskoçları ve iskoçyayı çok severmiş çünkü zamanında ingiliz ordusunun iskoç birliklerinden birisinde savaşmış ama bazılarının dediğine göre kendisi ingilizlerden nefret edermiş aynı şekilde iskoçlarda ingilizleri sevmedikleri için iskoçlara karşı özel bir samimiyet duyarmış. velhasıl kelam 300 bin kişiyi katletmiş, gaydalarla haşır neşir olasın demekten başka bir seçeneğim kalmıyor bu durumda.